De cognitieve en geestelijke ontwikkeling van het puberbrein

Je kunt op maandag een gesprek met hem voeren waarin hij je verrast met hoe scherp hij denkt. En op dinsdag doet hij iets waarvan je denkt: je bent vijftien, hoe kun je dit nou niet zien aankomen.Dat is het verwarrendste van deze leeftijd. Het is niet dat hij minder kan dan vroeger. Het is dat hij het ene moment veel meer kan en het andere moment veel minder, en dat je nooit weet welke van de twee je vandaag krijgt.Dat komt door wat er in zijn hoofd gebeurt, en als je dat eenmaal weet valt er een hoop op zijn plek.

Wat er in het puberbrein gebeurt

Vanaf een jaar of tien wordt het brein van je kind flink verbouwd, en dat gaat door tot ver in de twintig.Wat er gebeurt is dat verbindingen die veel gebruikt worden sterker worden, en verbindingen die weinig gebruikt worden verdwijnen. Het is dus geen groei erbij maar een opruiming: zijn hoofd wordt efficiënter gemaakt voor het leven dat hij aan het leiden is.Het belangrijkste om te weten is dat die verbouwing niet overal tegelijk gebeurt.Het deel dat gaat over gevoel, beloning en spanning zoeken, is eerder klaar. Het deel dat overziet, plant, gevolgen inschat en afremt, is als laatste aan de beurt. Er zit dus een periode van jaren waarin hij veel voelt en veel wil, terwijl de rem nog in aanbouw is.Dat is geen defect en het is ook geen fase die te snel gaat. Zo is het bij iedereen gegaan, ook bij jou.

Waarom hij het wel snapt en toch anders doet

Hier zit het antwoord op de vraag die de meeste ouders hebben.Je legt uit waarom iets een slecht idee is. Hij knikt, hij kan het zelfs terugvertellen. En dan doet hij het toch.Dat komt doordat snappen en op het moment zelf kunnen afremmen twee verschillende dingen zijn, en dat tweede is precies het stuk dat nog niet af is. In een rustig gesprek aan de keukentafel werkt zijn overzicht prima. Op vrijdagavond met vier vrienden erbij, waar het spannend is en hij niet wil afgaan, is dat overzicht er even niet.Voor jou betekent dat iets belangrijks: als hij iets doms doet nadat je het hebt uitgelegd, heb je het niet slecht uitgelegd. Nog een keer uitleggen gaat dan ook niet helpen, hoe logisch dat ook voelt.Wat wel helpt is vooruit denken samen met hem. Niet "dat moet je niet doen", maar "wat doe je als het zover komt". Dan heeft hij een plan klaarliggen op het moment dat zijn overzicht het laat afweten.

Waarom vrienden ineens zwaarder wegen dan jij

Dit doet vaak het meeste pijn, en het is misschien wel de meest normale ontwikkeling van allemaal.In deze fase wordt de mening van leeftijdsgenoten belangrijker dan die van ouders. Dat is geen afwijzing van jou; dat is voorbereiding op een leven waarin hij het buiten het gezin moet redden. Hij is aan het oefenen met de groep waarin hij straks terechtkomt.Wat daarbij komt is dat afgaan voor een puber zwaarder weegt dan gevaar. Dat verklaart waarom hij dingen doet in een groep die hij alleen nooit zou doen, en waarom "wat vinden je vrienden ervan" bij hem meer indruk maakt dan "dat is gevaarlijk".Dat betekent niet dat jij er niet meer toe doet. Onderzoek na onderzoek laat zien dat ouders in deze jaren nog steeds het zwaarst wegen bij de grote dingen: waarden, hoe je met mensen omgaat, of je jezelf de moeite waard vindt. Vrienden bepalen zijn kleding en zijn muziek. Jij bepaalt de rest, ook al hoor je daar nooit iets van terug.

Wat er ook groeit

Er wordt vooral geschreven over wat er in deze jaren misgaat, en dat is jammer, want er komt ook van alles bij.Hij kan abstract gaan denken. Over rechtvaardigheid, over hoe de wereld in elkaar zit, over wie hij wil zijn. Dat is nieuw, en het is precies waarom pubers zo fel kunnen zijn over dingen die ver van hun bed liggen.Hij kan zich in anderen verplaatsen op een manier die daarvoor niet kon. Dat zie je thuis vaak nog niet, want daar is hij bezig met zichzelf. Op school of bij vrienden zie je het wel.Hij ontwikkelt een eigen mening en durft die te verdedigen. Ook tegen jou. Dat is vervelend aan de keukentafel en het is precies het vermogen dat je hem later toewenst.Hij leert sneller dan hij ooit nog zal doen. Die verbouwing maakt zijn brein in deze jaren extra ontvankelijk. Wat hij nu oefent, blijft.Dat laatste is misschien wel het belangrijkste tegenwicht bij alle irritatie. De jaren waarin hij het meest tegen je in gaat, zijn ook de jaren waarin er het meeste blijft hangen van wat je hem meegeeft.

Wat dit betekent voor hoe je met hem omgaat

Verwacht niet dat hij elke dag hetzelfde is. Het ene moment volwassen, het volgende moment kinderlijk. Dat is geen slordigheid van hem, dat is een hoofd dat op verschillende plekken verschillend ver is.Praat vooruit in plaats van achteraf. Vraag wat hij doet als iets zich voordoet, in plaats van hem uit te leggen wat niet mag.Wees zuinig met discussies. Zijn overzicht werkt het slechtst als de spanning oploopt. Een gesprek op een rustig moment levert meer op dan drie op een verhit moment.Laat hem oefenen met kiezen. Zijn planningsvermogen groeit door het te gebruiken, niet doordat jij het voor hem doet. Dat betekent dat er dingen misgaan, en dat is precies hoe het werkt.En reken hem niet af op wat nog niet af is. Hij is niet lui en niet ongeïnteresseerd. Hij heeft een hoofd dat nog niet klaar is, en dat is niet iets waar hij iets aan kan doen.

Tot slot

Je kind is niet ineens iemand anders geworden. Er wordt aan hem gebouwd, en jij woont op de bouwplaats.Dat is vermoeiend, want je krijgt te maken met alle rommel en je ziet het eindresultaat nog niet. Je hebt gesprekken die nergens toe leiden en je legt dingen uit die de volgende dag verdampt lijken. Dat je je afvraagt of er iets van aankomt is heel begrijpelijk.Er komt meer van aan dan je denkt. Juist in deze jaren blijft hangen wat hij van jou meekrijgt, ook al zie je daar nu weinig van terug. Dat is niet bedoeld als troost; dat is gewoon hoe het werkt.Wil je weten waar bij jullie de meeste ruimte zit,

Doe de test

In de OpvoedApp lees je daarna hoe je gesprekken voert die niet uitlopen op ruzie, en hoe je hem laat oefenen met kiezen zonder dat je hem loslaat.Meer over deze fase lees je bij wanneer je puber bent, over de lichamelijke kant bij de seksuele en lichamelijke ontwikkeling van een puber, en over de praktijk van alledag bij hoe je omgaat met pubergedrag.

Recente berichten