De seksuele en lichamelijke ontwikkeling van een puber
Als je kind lichamelijk verandert, verandert er vaak ook iets in hoe hij of zij zich voelt. In dit artikel lees je wat er in de puberteit gebeurt, hoe je er rustig over praat en wanneer je iets laat nakijken.
Er komt een moment waarop de badkamerdeur op slot gaat. Waarop hij niet meer in zijn ondergoed door de gang loopt, of waarop zij ineens niet meer wil dat je mee de paskamer in gaat.Dat gaat sneller dan je denkt en het gebeurt zonder aankondiging. En dan sta je daar met een kind dat je al elf jaar helpt met aankleden en dat nu privacy wil, en weet je even niet hoe je je daartoe moet verhouden.Dit stuk gaat over wat er in deze jaren met zijn lichaam gebeurt, en vooral over wat jouw rol daarbij nog is. Want die verandert, en dat is niet hetzelfde als dat hij verdwijnt.
Wanneer het begint
Bij meisjes begint de puberteit gemiddeld rond de tien en een half jaar, met een spreiding tussen de negen en twaalf. Bij jongens gemiddeld rond de elf jaar, met een spreiding tussen de negen en dertien.Dat is voor veel ouders eerder dan verwacht, zeker bij meisjes. En het is een gemiddelde: eerder of later kan gewoon binnen normaal vallen.Wat wel verschilt is de duur. Jongens doen gemiddeld zo'n zes jaar over hun groei in de puberteit, meisjes ongeveer vier. Rond hun achttiende is het lichamelijke deel bij de meesten klaar.Twee dingen die vaak verrassen. Lange kinderen komen meestal eerder in de puberteit. En er zit soms jaren verschil tussen kinderen in dezelfde klas, wat voor een kind dat vooroploopt of juist achterblijft heel ongemakkelijk kan zijn, ook al is er niets aan de hand.
Wat er verandert bij meisjes
Het eerste zichtbare teken is meestal beginnende borstontwikkeling. Daarna komt schaamhaar, en de groeispurt begint vroeg in de puberteit.De eerste menstruatie komt gemiddeld rond de dertien jaar, en dan is de grootste groeispurt meestal al voorbij. Dat verrast veel ouders: als de menstruatie begint, is een groot deel van de lichamelijke ontwikkeling al gebeurd.Waar je rekening mee kunt houden: zorg dat ze het weet vóórdat het gebeurt. Ongesteld worden zonder dat je begrijpt wat er aan de hand is, is voor een meisje van elf een naar begin. Praat er dus over als het nog niet speelt, en zorg dat er spullen in huis zijn die ze kan pakken zonder erom te hoeven vragen.
Wat er verandert bij jongens
Bij jongens begint het minder zichtbaar. Het eerste teken is groei van de teelballen, en dat is iets wat een ouder meestal niet meekrijgt.Daarna komt schaamhaar, groeit de penis, en verandert de stem. De groeispurt komt bij jongens later in de puberteit dan bij meisjes, ongeveer een jaar of twee na het begin. Dat betekent dat een jongen behoorlijk in de puberteit kan zitten voordat je aan zijn lengte iets ziet.Ook goed om te weten: zaadlozingen tijdens de slaap horen erbij en beginnen meestal in de vroege puberteit. Voor een jongen die daar niets over weet, kan dat schrikken zijn. Dat is dus ook iets om te benoemen voordat het gebeurt, hoe ongemakkelijk dat gesprek ook is.
Waarom dit meer is dan lichamelijk
Wat er in de spiegel gebeurt, gaat verder dan wat je ziet.Een puber wiens lichaam verandert, moet opnieuw uitvinden wie hij is. Hij vergelijkt zich met de klas, met wat hij online ziet, met wat er over hem gezegd wordt. Onzekerheid over uiterlijk hoort in deze jaren bij vrijwel iedereen, ook bij kinderen bij wie je dat totaal niet zou verwachten.Daar komt bij dat dit de jaren zijn waarin er seksuele gevoelens ontstaan, en dat is nieuw en verwarrend. Ook het uitzoeken op wie hij valt hoort hierbij, en dat is voor sommige kinderen een makkelijke ontdekking en voor andere een eenzame.Voor jou betekent dat vooral dit: die deur die op slot gaat is geen afwijzing. Dat is een kind dat ruimte nodig heeft om iets uit te zoeken waar hij nog niet over kan praten. Hem die ruimte geven is niet hetzelfde als hem loslaten.
Hoe je erover praat
Begin voordat het speelt. Praten over wat er gaat gebeuren is voor iedereen makkelijker dan praten over wat er net gebeurd is. En je kind wil het van jou horen voordat hij het ergens anders opvangt.Doe het in kleine stukjes. Het gaat niet om één groot gesprek. Losse opmerkingen bij een reclame, bij iets in een serie, in de auto. Zo blijft het een normaal onderwerp in plaats van een gebeurtenis.Praat naast elkaar en niet tegenover elkaar. Zonder oogcontact vertellen pubers meer, en bij dit onderwerp geldt dat dubbel.Wees eerlijk over dat je het ook ongemakkelijk vindt. Dat is niet onprofessioneel, dat is menselijk. Je kind vindt het namelijk ook ongemakkelijk, en dat samen benoemen scheelt.Oordeel niet over zijn lijf, ook niet positief bedoeld. Opmerkingen over hoe hij eruitziet, ook complimenten, landen in deze jaren anders dan je bedoelt.Respecteer die dichte deur. Kloppen, wachten, niet zomaar binnenlopen. Dat lijkt klein en het is voor hem een teken dat je hem serieus neemt.Vertel waar hij terechtkan. Bij jou, en ook bij iemand anders als hij dat prettiger vindt: de huisarts, de jeugdverpleegkundige op school, of een betrouwbare website. Dat je hem daar actief op wijst is geen falen van jou; dat is hem een uitweg geven voor de dingen die hij niet met zijn ouder wil bespreken.
Wanneer je het laat bekijken
Meestal verloopt dit vanzelf, en er zijn een paar momenten waarop het goed is om even te laten meekijken door de huisarts of de jeugdarts.Als er bij een meisje op haar dertiende nog geen enkel teken van borstontwikkeling is, of als ze op haar zestiende nog niet ongesteld is geweest. Als er bij een jongen op zijn veertiende nog geen enkel teken van puberteit is. En ook als het juist heel vroeg begint, ruim voor het negende jaar.Verder is het goed om te overleggen als je puber erg worstelt met zijn uiterlijk, als je merkt dat hij anders gaat eten of veel gaat sporten op een manier die je niet vertrouwt, of als hij zich sterk terugtrekt.Dat zijn geen redenen om te schrikken. Het zijn redenen om er even iemand naar te laten kijken, en dat is precies waar de huisarts voor is.
Tot slot
Je kind wordt volwassen, en dat begint met een lichaam dat verandert terwijl hij er nog niet aan toe is.Voor jou is dat ook wennen. Je hebt dit kind altijd geholpen met alles, en nu moet je afstand houden bij precies het onderwerp waarbij je hem het liefst zou beschermen. Dat je dat lastig vindt is niet gek.Wat je wel kunt doen is er zijn zonder erbovenop te zitten, en zorgen dat hij weet dat hij bij je terechtkan. Dat hij daar de eerste jaren geen gebruik van maakt, betekent niet dat het niet werkt. Het betekent dat hij het weet, en dat is precies wat je wilt.Meer over deze fase lees je bij wanneer je puber bent en bij de ontwikkeling van het puberbrein. Over de praktijk van alledag gaat hoe je omgaat met pubergedrag.Wil je weten waar bij jullie de meeste ruimte zit,
