Slapen
Hoeveel slaap heeft een kind nodig?
Als je steeds rekent met bedtijden, dutjes en wakker worden, wil je vooral weten of je kind genoeg slaap krijgt. In dit artikel lees je hoeveel slaap past bij verschillende leeftijden en waarom je vooral naar je eigen kind kijkt.
Je hebt vast weleens uitgerekend hoe laat je kind eigenlijk in bed zou moeten liggen. En waarschijnlijk kwam je uit op een tijdstip dat bij jullie thuis gewoon niet te halen is, en bleef er misschien een ongemakkelijk gevoel hangen.
Hieronder staat hoeveel slaap er bij welke leeftijd hoort. Maar lees daarna vooral even door, want dat getal zegt minder dan je denkt, en het antwoord op jouw vraag staat er meestal niet in.
Hoeveel uur slaap per leeftijd
Deze richtlijnen komen van het Nederlands Jeugdinstituut. Het gaat om de totale slaap per etmaal, dus de nacht plus de dutjes overdag bij elkaar.
| Leeftijd | Uren slaap per etmaal | |---|---| | 0 tot 3 maanden | 14 tot 17 uur | | 4 tot 11 maanden | 12 tot 15 uur | | 1 tot 2 jaar | 11 tot 14 uur | | 3 tot 5 jaar | 10 tot 13 uur | | 6 tot 12 jaar | 9 tot 12 uur | | 13 tot 18 jaar | 8 tot 10 uur |
Waarom dat getal minder zegt dan je denkt
Kijk nog eens naar die tabel, en dan naar de marge. Bij een kind van zeven zit er drie uur verschil tussen de onderkant en de bovenkant. Drie uur.
Dat is geen slordigheid. Dat is omdat kinderen echt zo verschillen. De een heeft van nature veel slaap nodig, de ander redt het met een stuk minder en is toch de hele dag vrolijk. Allebei zitten ze binnen wat normaal is.
Dus als jouw kind onderaan die marge zit, betekent dat niet automatisch dat er iets mis is. En als hij er zelfs een half uur onder zit terwijl hij overdag prima loopt, dan is dat waarschijnlijk gewoon zijn hoeveelheid.
En daar zit meestal het echte probleem. Niet dat je het getal niet kent, maar dat je het wél kent, het niet haalt, en er elke avond een beetje schuldig over voelt.
Terwijl die tabel over gemiddelden gaat en jij thuis met dit ene kind zit. Een gemiddelde is opgeteld uit heel veel kinderen die geen van allen precies dat aantal slapen. Er bestaat dus geen kind dat de tabel haalt zoals de tabel het bedoelt, en dat geldt dus ook voor de kinderen van de ouders bij wie het volgens jou wel goed gaat.
Het echte antwoord op "slaapt mijn kind genoeg" staat dan ook niet in die tabel. Dat staat in hoe hij zich overdag gedraagt.
Hoe je aan je kind ziet of hij genoeg slaapt
De simpelste test is deze: wordt je kind 's ochtends uit zichzelf wakker, ook op een schooldag? Dan slaapt hij genoeg. Moet je hem elke ochtend wakker maken en komt hij moeizaam op gang, dan komt hij waarschijnlijk iets tekort.
En als je nu denkt dat je dat eigenlijk niet weet, omdat je hem elke ochtend wakker maakt zonder erbij stil te staan: dat is precies waarom ik het noem. Het is zo'n ding dat je pas ziet als iemand je erop wijst.
Daarnaast is er één ding dat veel ouders anders inschatten dan het bij kinderen werkt.
Een kind dat te moe is gaat namelijk niet hangen. Een kind dat te moe is gaat stuiteren.
Dat is precies andersom dan bij ons. Wij worden traag als we moe zijn. Bij kinderen zet het lijf er juist een tandje bij om wakker te blijven, en dan krijg je een kind dat druk wordt, giechelig, aan alles zit, en dat over de kleinste dingen in huilen uitbarst. Veel ouders denken op zo'n moment dat hun kind nog niet moe is, terwijl het tegenovergestelde aan de hand is.
Het lastige is dat de échte moeheidssignalen daar meestal aan voorafgaan, en die zijn veel rustiger: gapen, in zijn ogen wrijven, even voor zich uit staren. Dat zijn de tekenen waar je op wilt letten, want daarna gaat het luik dicht en wordt hij juist druk.
Als je die momenten tot nu toe niet zag, dan is dat heel logisch. Ze duren een paar minuten, ze vallen midden in het drukste uur van de dag, en bijna niemand vertelt je dat je juist daarop kunt letten.
Verder is dit waar je op kunt letten:
Hij wordt aan het eind van de middag drukker in plaats van rustiger. Hij valt in de auto binnen vijf minuten in slaap. Hij heeft een kort lontje om dingen die anders geen probleem zijn. Hij kan zich op school moeilijk concentreren terwijl dat eerder niet zo was.
Zie je daar meerdere dingen van, dan slaapt hij waarschijnlijk te weinig, ook als het aantal uren op papier klopt. En zie je er niks van, dan slaapt hij genoeg, ook als hij een uur onder de tabel zit.
Zijn natuurlijke bedtijd
Elk kind heeft een tijdstip waarop hij het makkelijkst in slaap valt en waarna hij uitgerust wakker wordt. Dat heet zijn natuurlijke bedtijd, en die is voor elk kind net iets anders.
Je vindt hem door een week te letten op die rustige moeheidssignalen, en daar meteen op te reageren in plaats van nog even door te gaan. Als je dat moment mist, is hij een halfuur later over zijn slaap heen en duurt inslapen ineens veel langer.
Een aanwijzing dat je het goed hebt zitten: een kleuter valt dan meestal binnen een paar minuten in slaap, een schoolkind binnen ongeveer een halfuur. Duurt het bij jouw kind structureel veel langer, dan ligt de bedtijd waarschijnlijk niet op zijn natuurlijke moment.
Als het middagslaapje wegvalt
Dit is een van de meest gemiste oorzaken, en hij is makkelijk op te lossen.
Ergens rond de tweeënhalf à drie jaar stopt het middagslaapje. Wat er dan vaak gebeurt, is dat de bedtijd blijft zoals hij was. Maar je kind heeft ineens een paar uur minder slaap per etmaal, en dat moet ergens vandaan komen.
Blijft de bedtijd hetzelfde, dan raakt hij overdag oververmoeid. En omdat oververmoeid eruitziet als druk, komt hij 's avonds juist moeilijker in slaap. Zo krijg je slechtere nachten door iets wat overdag is veranderd.
Wat helpt is de bedtijd naar voren schuiven zodra het slaapje wegvalt. Vaak een halfuur tot een uur, en dat voelt in het begin te vroeg terwijl het dat niet is.
En als je nu bedenkt dat het bij jullie precies rond die tijd is misgegaan: dan zegt dat niets over jou als ouder. Bijna niemand legt dat verband, want die twee dingen gebeuren weken uit elkaar. Het slaapje valt weg in maart en de avonden lopen pas in mei uit de hand.
Je herkent het aan een kind dat 's avonds slechter inslaapt, weer 's nachts wakker wordt, heel vroeg de dag begint, of overdag ineens weigert te slapen.
Waarom pubers later moe worden
Bij pubers speelt er iets anders, en het is goed om te weten dat het niet aan opvoeding ligt.
In de puberteit schuift de inwendige klok op. Je kind wordt daardoor gewoon later moe, soms wel een paar uur later dan vroeger. Dat is meestal geen koppigheid en het komt ook niet doordat het alleen aan zijn telefoon ligt. Zijn lijf geeft het seinbrandpunt later af.
Het vervelende is dat school niet meeschuift. Hij moet vaak op hetzelfde tijdstip op als altijd, terwijl hij pas later in slaap valt. Zo bouwt hij door de week een tekort op, dat hij in het weekend probeert in te halen door tot twaalf uur te slapen. Dat helpt maar half, want daardoor komt hij zondagavond weer moeilijk in slaap.
Dat maakt jouw rol ook anders. Een puber sturen op bedtijd werkt zelden. Wat wel helpt, is samen kijken naar hoe laat hij eruit moet en wat dat betekent voor 's avonds. Meer over slapende pubers lees je in ons stuk met tips voor pubers die slecht slapen.
Terugrekenen vanaf het opstaan
Als je wilt weten hoe laat je kind naar bed zou moeten, reken dan niet vooruit vanaf het avondeten maar terug vanaf de wekker.
Als hij om half zeven op moet en hoort er tien uur slaap bij zijn leeftijd, dan kom je uit op half negen in slaap. Niet in bed: in slaap. Daar gaat vaak nog een halfuur overheen aan tandenpoetsen, voorlezen en tot rust komen. Dan is acht uur naar boven het echte tijdstip.
En dan zie je meteen wat er bij jullie speelt. Bij de meeste gezinnen waar het misloopt, is de bedtijd niet het probleem. Het is het uur ervoor dat te vol zit.
Loopt het bij jou vooral vast op het naar bed gáán, dan lees je verder bij een kind dat niet wil slapen. Ligt hij eenmaal in bed maar komt hij niet in slaap, dan is een kind dat niet kan slapen waarschijnlijk dichter in de buurt.
Wanneer er meer aan de hand is
Slaapt je kind veel minder dan bij zijn leeftijd hoort, en zie je daar overdag ook echt iets van terug, dan is het verstandig om iemand mee te laten kijken. Datzelfde geldt als hij 's nachts vaak wakker wordt, snurkt of moeilijk ademt in zijn slaap, of als hij overdag ineens veel somberder of angstiger is dan je van hem gewend bent.
Maak dan een afspraak bij de huisarts en laat even meekijken. Je hoeft daar niet met een compleet verhaal binnen te komen; dat je het niet vertrouwt is genoeg om het te laten bekijken. En vaak weet je na dat ene gesprek al waar je aan toe bent, en dat scheelt je een hoop liggen piekeren.
Tot slot
Die tabel is een richtlijn en geen doel. Jouw kind is geen gemiddelde, en jij ziet elke dag dingen aan hem die in geen enkele tabel staan.
Dus als je ergens op wilt letten, kijk dan naar hoe hij 's ochtends wakker wordt en hoe hij aan het eind van de middag is. Dat vertelt je meer dan de klok, en het scheelt je een hoop rekenen en 's avonds liggen piekeren of het wel genoeg is geweest.
En lukt het ritme thuis nog niet, ook nu je weet wat kan helpen? Dat zegt niets over jouw doorzettingsvermogen. Jullie avond zit vol, en dat is bij de meeste gezinnen zo. Dat het nog niet lukt betekent vaak dat er nog niemand met je heeft meegekeken waar de ruimte in jullie avond zit.
Je ziet welke stap bij jullie het meeste oplevert. In de OpvoedApp staat daarna hoe je het ritme in kleine stappen naar voren schuift, en wat je kunt laten vallen zonder dat het onrustiger wordt.
