Klantenportaal
Login
Start proefperiode
Terug naar Pubers

Pubers

Puber luistert niet en is brutaal en respectloos: hoe praten met een puber?

Als je puber niet luistert, snel fel reageert of respectloos overkomt, kan een gesprek binnen een paar seconden omslaan. In dit artikel lees je wat er onder dat gedrag kan zitten en hoe je duidelijk blijft zonder het contact kwijt te raken.

Puber reageert brutaal en luistert niet
"Boeit me niet." "Laat me met rust." Of erger, iets waarvan je even stil bent omdat je niet had verwacht dat je eigen kind dat tegen je zou zeggen.En dan sta je daar met een reactie die al half in je mond ligt, en weet je dat wat je nu zegt het alleen maar erger maakt.Wat dit anders maakt dan alle andere opvoedmomenten is dat het pijn doet. Je bent niet alleen zijn ouder, je bent ook gewoon iemand tegen wie net iets lelijks is gezegd. Dat mag ook even landen voordat je bedenkt hoe je het pedagogisch moet aanpakken.

Waarom je puber niet luistert

Je vraagt hem iets en er gebeurt niets. Je vraagt het nog een keer, en dan komt er een geluid dat geen ja en geen nee is.Daar zitten twee dingen onder, en ze hebben allebei weinig met jou te maken.Het eerste is dat hij zich losmaakt. Doen wat jij vraagt is voor een puber niet neutraal; het is iets aannemen van degene van wie hij zich juist aan het losmaken is. Niet luisteren is dus een manier om te oefenen met zelf beslissen. Vervelend om mee te leven, en het is precies wat er hoort te gebeuren.Het tweede is dat zijn hoofd nog verbouwd wordt. Het deel dat overziet, plant en afremt is later klaar dan de rest. Iets onthouden wat je vanochtend hebt gezegd, of stoppen met wat hij doet omdat jij binnenkomt, is voor hem letterlijk moeilijker dan voor jou.Dat betekent iets voor jou. Als je hem drie keer iets vraagt en er gebeurt niets, dan is dat niet altijd dwarsliggen en het is ook niet altijd tegen jou gericht. Soms is het gewoon dat hij er nog in zit.Dat maakt het niet acceptabel, en je hoeft het ook niet te accepteren. Maar het verandert wel hoe je erop reageert, en dat verandert weer hoe het afloopt.

Waar dat brutale gedrag vandaan komt

Onder brutaal gedrag zit bijna altijd iets anders. Meestal een van deze dingen.Hij voelt meer dan hij kan verwoorden. Emoties komen in de puberteit harder binnen dan daarvoor, en het vermogen om ze te benoemen loopt achter. Wat eruit komt is dan scherper dan wat hij bedoelde.Hij is onzeker en dekt dat af. Bot doen is een manier om niet te laten zien dat je niet weet hoe je iets moet aanpakken.Hij is moe. Onderschat dit niet. Zijn inwendige klok is verschoven, hij valt later in slaap en moet vroeg op, en daar bouwt hij een tekort mee op. Een puber met slaaptekort is korter van stof en sneller boos. Meer daarover bij een puber die slecht slaapt.Er speelt iets buiten huis. Gedoe in de groepsapp, iets op school, iemand die iets heeft gezegd. Dat komt vaak thuis naar buiten, bij jou, omdat dat de enige plek is waar het veilig is.Hij doet je na. Niet leuk om te lezen, en het is soms waar. Als er thuis met stemverheffing wordt gepraat, is dat wat hij leert. Dat is geen verwijt, dat is iets waar je iets aan kunt doen.En dan het punt dat vooral telt: hij is het meest bot tegen jou omdat jij degene bent bij wie hij zich kan laten gaan. Bij de buren en op school lukt het hem wel. Dat is geen bewijs dat het bij jou misgaat, dat is bewijs dat jullie band tegen een stootje kan.

Als je puber je uitscheldt

Dit is iets anders dan brutaal zijn, en het verdient een eigen antwoord.Schelden is niet oké. Dat mag je gewoon vinden, en dat mag je ook zeggen. Er is een verschil tussen begrijpen waar iets vandaan komt en het goedvinden.Wat wél helpt: reageer niet op het moment zelf. Op dat moment is hij overspoeld en jij bent geraakt, en dan wordt het een wedstrijd wie het hardst kan. Zeg iets korts en duidelijks, en loop weg. "Zo praat je niet tegen me. We hebben het er later over."En kom er later ook echt op terug, als jullie allebei rustig zijn. Niet met een preek, maar met een vraag: wat gebeurde er nou. Vaak komt er dan iets heel anders naar boven dan waar de ruzie over ging.Gebeurt het vaker, dan is dat een signaal dat er iets scheef zit tussen jullie. Niet dat jij hebt gefaald, wel dat er iets aandacht nodig heeft. Dat is te herstellen, en het herstelt niet vanzelf.En als jij zelf terugschreeuwt en achteraf denkt dat je het verkeerd hebt gedaan: dat overkomt iedereen die dit dagelijks meemaakt. Wat een puber van je leert is niet dat je nooit uit je slof schiet, maar dat je erop terugkomt. Zeggen dat je het anders had willen zeggen is geen zwakte. Dat is precies wat je hem wilt leren.

Hoe je praat met je puber

Kies het moment. Niet als hij net binnenkomt, niet als hij op zijn telefoon zit, en al helemaal niet midden in een ruzie. Vroeg op de avond werkt beter dan laat, want dan is hij minder op.Praat naast elkaar. In de auto, tijdens het afwassen, tijdens een wandeling. Zonder oogcontact vertellen pubers meer. Tegenover elkaar aan tafel voelt als een verhoor, ook al bedoel je het niet zo.Begin bij wat je ziet, niet bij wat hij is. "Ik merk dat het de laatste tijd vaak misgaat tussen ons" komt anders binnen dan "je bent zo bot de laatste tijd".Zeg wat het met jou doet. Kort en zonder verwijt. "Toen je dat zei, raakte me dat." Een puber kan meer met wat hij bij jou aanricht dan met een regel die hij heeft overtreden.Laat stiltes vallen. De verleiding is groot om door te praten als hij niets zegt. Doe dat niet. Vaak komt er iets ná die stilte.Vraag wat hij nodig heeft. Letterlijk. Veel pubers hebben dat nog nooit gevraagd gekregen en weten niet meteen het antwoord, en toch verandert die vraag iets.Rond het af zonder dat alles is opgelost. Eén gesprek hoeft niet alles recht te zetten. Dat het gesprek er was, is op zichzelf al de winst.

Wat je beter niet doet

Meegaan in de toon. Als hij schreeuwt en jij schreeuwt terug, is het gesprek voorbij en blijft er alleen over dat jullie allebei iets hebben gezegd wat niet klopte.Straffen in het moment. Een straf die je in woede oplegt, houd je zelden vol, en dan verlies je ook nog je geloofwaardigheid. Bovendien leert straf hem niet wat hij dan wél had moeten doen.Alles een punt maken. Een puber kan maar een paar grenzen echt serieus nemen. Kies waar het je om gaat, en laat de rest lopen. Elke discussie die je niet voert, houd je over voor de discussie die er wel toe doet.Het uitvergroten waar anderen bij zijn. Zeker waar vrienden of broers en zussen bij zijn. Gezichtsverlies is voor een puber zwaarder dan de straf zelf.Denken dat het over jou gaat. Dat is misschien wel de belangrijkste. Het gaat over hem, over wat hij aan het worden is, en over waar hij dat kan oefenen.

Wanneer er meer aan de hand is

Wil je beter begrijpen wat er in deze fase gebeurt, lees dan wanneer je puber bent of hoe je omgaat met pubergedrag in het algemeen.Ga naar de huisarts als je puber langere tijd somber is en nergens meer plezier in heeft, als hij zich terugtrekt van zijn vrienden en niet alleen van jou, als hij veel minder of juist veel meer slaapt of eet, als zijn cijfers instorten, of als je aanwijzingen ziet dat hij zichzelf pijn doet. Kijk in dat geval ook bij een puber met depressie.Ga er ook heen als het thuis structureel escaleert, als je bang bent voor hem of voor je eigen reactie, of als je merkt dat je hem niet meer bereikt. Dat is geen falen. Het is een fase die bij sommige gezinnen zwaarder loopt dan bij andere, en er is meer hulp beschikbaar dan de meeste ouders denken.

Tot slot

Achter een puber die uitvalt zit meestal iemand die iets kwijt wil en niet weet hoe. Dat maakt wat hij zegt niet minder scherp, en het geeft je wel iets anders om op te reageren dan de woorden zelf.Ondertussen ben jij degene die het opvangt, dag in dag uit, en die daar 's avonds nog van ligt na te denken. Dat je dat raakt betekent niet dat je te gevoelig bent. Het betekent dat het je kind is.En wat je nu doet telt, ook als je er niets van terugziet. De puber die vandaag zijn deur dichtslaat, is over een paar jaar iemand die belt om iets te vragen. Dat gebeurt niet vanzelf; dat gebeurt doordat je nu bent blijven proberen.Wil je weten waar bij jullie de meeste ruimte zit,
Doe de test
In de OpvoedApp lees je daarna wat je zegt op het moment dat het escaleert, en hoe je het gesprek later weer oppakt zonder dat het opnieuw ontspoort.

Verder lezen

PuberteitWanneer ben je puber?Voor als je wilt weten wanneer deze fase begint en wat er grofweg verandert.
Lichamelijke ontwikkelingDe seksuele en lichamelijke ontwikkeling van een puberVoor als je kind verandert en je wilt weten wat normaal is en waar je op let.
Omgaan met pubergedragHoe om te gaan met puber gedrag?Voor als je zoekt naar een houding die past bij deze leeftijd.
SomberheidPuber met depressie: wat kan ik doen als ouder?Voor als je twijfelt of het nog pubergedrag is of dat er meer speelt.