Hoe groot is de invloed van de executieve functies op de ontwikkeling van je kind?
Executieve functies bepalen vaak hoe soepel een dag loopt, thuis en op school. In dit artikel lees je waar je die invloed aan merkt, waarom dit niets zegt over jouw opvoeding en wat er wel helpt als je kind vastloopt.
Soms voelt opvoeden lastiger dan je had verwacht, en kun je niet goed uitleggen waarom.Er is niets ernstigs aan de hand. Je kind is lief, hij is niet dom, en toch loopt de dag steeds stroef. Je zegt drie keer hetzelfde. Er raakt weer iets kwijt. Bij het minste overgangsmoment is hij van slag.Hieronder staan de situaties waarin je de executieve functies aan het werk ziet. Niet als lijstje om je kind langs de meetlat te leggen, maar om te kijken of je iets herkent. Want als je meerdere dingen herkent, dan zegt dat iets, en dan is er ook iets aan te doen.
Waar je het aan merkt
Kijk gerust even welke je herkent.Je kind lijkt niet te leren van eerdere situaties. Je hebt het al tien keer uitgelegd, en de elfde keer gaat het precies hetzelfde.Hij heeft moeite met plannen. Een taak met meerdere stappen wordt niet af, of hij begint er niet aan.Elk overgangsmoment loopt stroef. Van spelen naar aan tafel, van thuis naar school, van school naar huis.Hij raakt dingen kwijt, is snel afgeleid, of lijkt te dromen.Hij reageert te snel. Op andere kinderen, of op jou als je iets vraagt.Hij vraagt keer op keer wat hij moet doen, of in welke volgorde.Hij heeft een druk hoofd en schiet in de stress omdat hij niet meer overziet wat er eerst moet.Hij is snel overprikkeld, en dat lijkt zich op te stapelen.Herken je er één, dan hoeft dat niets te betekenen; dat heeft ieder kind weleens. Herken je er vijf, en gebeurt het dagelijks, dan is dat de moeite waard om verder te kijken.
Waarom het zoveel invloed heeft
Executieve functies zijn geen bijzaak naast het leren. Ze zijn de voorwaarde ervoor.Voordat een kind kan leren lezen, moet het zijn aandacht kunnen vasthouden. Voordat het een som kan maken, moet het de stappen kunnen onthouden. Voordat het kan samenspelen, moet het kunnen wachten en zijn impulsen kunnen remmen.Daarom voorspellen deze functies beter hoe een kind het op school doet dan intelligentie. En daarom merk je het thuis net zo goed als in de klas: het gaat over de hele dag, en niet alleen over schoolwerk.Dat verklaart ook waarom het zo veel van jou vraagt. Bij een kind dat op meerdere van deze punten nog niet zover is, ben jij de hele dag de dirigent. Jij onthoudt, jij plant, jij remt af, jij begint samen. Dat is een enorme taak die niemand ziet, en die je er ongemerkt bij hebt genomen.
Waarom het niet aan de opvoeding ligt
Dit is het stuk waar ik het meest aan hecht.Ouders van kinderen bij wie dit speelt, krijgen vaak te horen dat ze consequenter moeten zijn. Of duidelijker. Of strenger. En omdat het thuis inderdaad rommelig loopt, gaan ze dat geloven.Zo werkt het niet. De kwaliteit van deze functies wordt voor een groot deel bepaald door hoe het brein van je kind zich ontwikkelt, en dat is niet iets wat je met duidelijkere regels bijstuurt. Bij kinderen met bijvoorbeeld ADHD of autisme zijn ze vaak zwakker, en ook zonder diagnose zijn er grote verschillen tussen kinderen.Dus als jij al jaren het gevoel hebt dat je het niet goed genoeg doet, terwijl je alles al hebt geprobeerd wat er te proberen valt: dat is waarschijnlijk niet omdat je iets mist. Dat is omdat je iets probeert bij te sturen wat nog in ontwikkeling is.En tegelijk: jouw invloed is wel degelijk groot. Alleen zit die ergens anders dan in strenger zijn.
Wat er wel helpt
Neem taken over die te groot zijn, tijdelijk. Dat voelt als toegeven en het is aanleren. Een lijstje aan de muur, samen beginnen, een vaste plek voor zijn spullen. Dat zijn krukken, en krukken gebruik je zolang het been nog niet draagt.Maak opdrachten kleiner. Eén stap tegelijk in plaats van drie.Wees voorspelbaar. Vaste momenten, vaste volgorde. Dat ontlast zijn hoofd, want dan hoeft hij niet elke keer opnieuw uit te zoeken wat er komt.Kondig overgangen aan. "Over vijf minuten gaan we eten." Voor een kind dat moeilijk schakelt is een overgang die hem overvalt het ergste wat er is.Kijk waar zijn kracht zit. Elk kind heeft functies die sterker zijn dan andere. Daar kun je op leunen terwijl de rest zich ontwikkelt.En verwacht geen snelle verandering. Dit ontwikkelt zich over jaren. Wat je nu doet, zie je vaak pas maanden later terug.Dat is een van de zwaarste kanten van dit onderwerp. Bij de meeste dingen die je als ouder aanpakt, merk je binnen een week iets. Hier niet. Je doet wekenlang iets goed zonder bewijs dat het werkt, en dan is het heel menselijk om te denken dat het niet helpt. Dat is niet zo. Je ziet het alleen niet, en dat is iets anders.
Wanneer je erover praat met school
Ga in gesprek met de leerkracht als je meerdere dingen uit dit stuk herkent en het dagelijks speelt, als de leerprestaties achterblijven bij wat je verwacht, of als je kind zelf gaat zeggen dat het dom is.De leerkracht ziet hem in een heel andere setting en heeft vaak informatie die jij niet hebt. Vaak is er ook meer mogelijk in de klas dan je denkt.Loopt het thuis en op school allebei vast, dan is dat een reden om verder te laten kijken, bijvoorbeeld via de huisarts of het schoolondersteuningsteam. Niet omdat er iets mis is, maar omdat een goed beeld van waar het precies vastloopt de aanpak een stuk gerichter maakt.
Tot slot
Als je in dit stuk veel herkent, is dat waarschijnlijk een opluchting en tegelijk een klap. Een opluchting omdat er een verklaring is. Een klap omdat het betekent dat er ook niet even een knop om is.Neem die opluchting. Je bent al die jaren niet tekortgeschoten. Je hebt een kind gehad dat meer van je vroeg dan gemiddeld, en je hebt dat gedaan zonder te weten waarom.En het gaat vooruit. Deze functies ontwikkelen zich tot ver in de twintig, en veel van wat nu vastloopt, loopt over een paar jaar gewoon.Wil je weten waar bij jouw kind de meeste ruimte zit,
In de OpvoedApp lees je daarna wat je per situatie kunt doen, en hoe je dat volhoudt op de dagen dat je zelf op bent.Meer over de afzonderlijke functies lees je bij wat de executieve functies zijn.
