Vaardigheden aanleren
Dit is dé manier om jouw kind vaardigheden aan te leren
In dit artikel lees je je hebt al zoveel geprobeerd, niet het gevolg oplossen maar de kern aanpakken en hoe je zo'n vaardigheid aanleert. Zo krijg je zachtere woorden en concrete stappen voor thuis.
Bij meer dan de helft van de gezinnen is er veel strijd in huis. Kinderen die slecht luisteren, die zelf willen bepalen, die brutaal reageren, die drammen en op alles een weerwoord geven. En de dagelijkse dingen, zoals naar school gaan, gezellig een spelletje doen, avondeten en naar bed gaan, verlopen allemaal moeizaam.
Als je dat herkent, dan weet je ook hoeveel energie het kost. Je vervalt zelf in waarschuwen, dreigen, mopperen en straffen, je wilt het graag anders en je weet niet hoe je dit patroon moet doorbreken. En 's avonds zie je al op tegen de dag van morgen.
Je hebt al zoveel geprobeerd
Je bent dol op je kinderen en je wilt ze alles geven, en tegelijk weet je soms gewoon niet meer hoe.
Het is bovendien niet dat je het niet hebt geprobeerd. Je hebt echt kennis in huis en je hebt al veel gelezen over opvoeding. Je grijpt alle tips aan die je krijgt, je hebt er gesprekken over met andere mensen, en je hebt van alles ingezet: rustig blijven, uitleggen waarom ze moeten luisteren, in gesprek gaan, complimenten geven, een systeem met belonen. En waarschijnlijk ook negeren, straffen, dreigen en waarschuwen.
Soms werkt het even, en voor je het weet zit je weer in dezelfde spiraal. Niks lijkt te werken, je wordt er moedeloos van, en de momenten dat het echt gezellig is in huis zijn er weinig.
Dat je in dezelfde patronen blijft vervallen, komt niet doordat je het verkeerd aanpakt. Het komt doordat vrijwel alles wat je is aangereikt op één plek ingrijpt, en dat is niet de plek waar het ontstaat.
Niet het gevolg oplossen maar de kern aanpakken
Hier zit het onderscheid waar alles om draait.
Als je het gevolg oplost, dan krijg je praktische tips. Dingen als "als je nu van de spelcomputer afgaat, dan mag je...", of "als je nu niet naar bed gaat, dan krijg je geen verhaaltje", of een wedstrijdje wie het eerst is aangekleed. Of zeggen wat je kind wél moet doen in plaats van wat het niet moet doen.
Die tips kunnen fijn zijn en ze kunnen helpen, en wij geven ze zelf ook. Maar het is gebleken dat alleen praktische tips geen verschil maken, en dat komt doordat je er continu op het gevolg blijft zitten: op het gedrag dat je kind laat zien, de grote mond, het niet luisteren, het geschreeuw of het drammen.
En dan blijf je diezelfde tip herhalen. Elke keer dat je kind niet luistert bij naar bed gaan, krijgt het geen verhaaltje. Elke keer opnieuw, want er is niets veranderd aan waaróm het niet lukt.
Wat je eigenlijk wilt, is dat je kind vaardigheden gaat leren, zodat het op allerlei momenten goed gaat. Zowel nu als later.
Hoe kinderen op school leren rekenen
Het helpt om dit te vergelijken met iets waar je nooit aan twijfelt: hoe kinderen op school leren rekenen.
Dat begint niet in groep 3 met sommen. Dat begint bij de kleuters, en daar leren ze eerst iets heel anders: wachten op je beurt, hun aandacht vergroten, hulp vragen, cijfers herkennen. Een kleuter leert dus al een hele reeks vaardigheden voordat er ook maar één som aan te pas komt.
En als ze dan in groep 3 gaan rekenen, kunnen ze het nog niet meteen. Die vaardigheden worden per jaar uitgebreid en opgebouwd, steeds aansluitend bij wat het kind en het brein van het kind op dat moment aankan.
Niemand vindt dat raar. Niemand verwacht dat een kleuter na één uitleg kan rekenen, en niemand denkt dat een kind dat een som fout maakt onwillig is.
En precies zo werkt het met alle andere vaardigheden, of die nu sociaal, emotioneel of praktisch zijn. Wachten, delen, ruzie oplossen, omgaan met teleurstelling, een overgangsmoment doorkomen: dat zijn allemaal dingen die opgebouwd moeten worden, in jaren en niet in weken.
Het rugzakje van je kind vullen
Zo kun je het ook zien: je bent het rugzakje van je kind aan het vullen.
Elke vaardigheid die erin gaat, kan hij overal meenemen. Dat is het verschil met een praktische tip, want die werkt alleen in die ene situatie waarvoor jij hem inzet. Een vaardigheid neemt hij mee naar school, naar zijn vriendjes en naar de rest van zijn leven.
En daar zit meteen het antwoord op de vraag waarom het bij jullie steeds terugkomt. Als het alleen met een paar praktische tips op te lossen was, dan had je dat allang gedaan. Je bent niet iemand die het niet heeft geprobeerd; je bent iemand die iets heeft geprobeerd wat op de korte termijn werkt.
Welke vaardigheid zit eronder?
Welke vaardigheden je kind nodig heeft, verschilt per kind. Sommige kinderen hebben ze al van nature of leren ze makkelijk aan, en andere moeten er veel meer moeite voor doen.
Kijk maar eens in een kleuterklas. De ene kleuter kan vanaf de eerste schooldag op zijn beurt wachten en op zijn stoel blijven zitten, terwijl de andere reageert op alles wat hij hoort en ziet en daarin dus nog veel te leren heeft.
Heb je meerdere kinderen, dan zie je datzelfde verschil thuis. Waar het ene kind je instructie meteen opvolgt als je zegt dat de jas en de schoenen aan moeten, rent de ander nog drie keer rond en heeft hij veel herhaling nodig. En waar de ene puber prima zelfstandig zijn huiswerk maakt, heeft de ander daar veel hulp bij nodig.
En dan komt het meest bruikbare inzicht van dit hele stuk. Als je gaat kijken wat je kind nodig heeft, zul je merken dat onder verschillende situaties vaak dezelfde vaardigheid zit die wat lastiger gaat.
Dat betekent dat je niet aan tien problemen hoeft te werken. Als je je richt op die ene vaardigheid en die sterker maakt, gaat het in veel situaties in één keer een stuk beter. Dat is precies waarom dit minder werk is dan het lijkt, en waarom het langer blijft hangen.
Hoe je zo'n vaardigheid aanleert
Dit klinkt misschien ingewikkeld, en dat hoeft het echt niet te zijn. Het gaat er vooral om dat je weet wat er nodig is, en dat je de stappen in de juiste volgorde zet.
Kijk eerst wat er precies onder zit. "Ruim je kamer op" klinkt als één ding en het is er voor een kind zes: overzien wat er ligt, bedenken waar het heen moet, beslissen waar je begint, beginnen terwijl het niet leuk is, onthouden waar je was, en doorgaan tot het af is. Ga eens naast hem staan en kijk waar hij vastloopt, want dat is de vaardigheid waar je aan werkt.
Vertel en doe het voor. Niet alleen zeggen hoe het hoort maar het laten zien, en hardop benoemen wat je doet. Kinderen leren veel meer van kijken dan van luisteren, en dat geldt op elke leeftijd.
Doe het daarna samen. Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen en die het meeste oplevert. Samen opruimen, samen de tas inpakken, samen bedenken wat er eerst moet. Dat voelt als toegeven en het is de tussenstap tussen jij doet het en hij doet het.
Sta ernaast terwijl hij het doet. Je bemoeit je er niet mee, je bent er alleen, en dat is vaak genoeg om hem eroverheen te helpen op het moment dat hij vastloopt.
En bouw het pas daarna af. Eerst in de buurt blijven, dan bereikbaar zijn, dan loslaten. Reken op weken en op terugval bij ziekte, vakanties en drukke periodes, want dat hoort bij leren en het is geen bewijs dat het niet werkt.
Eén ding tot slot: doe dit niet in de ochtendspits. In de haast val je terug op wat werkt, en dat is volkomen terecht. Kies één moment op de dag waarop er tijd is, en laat de rest gaan zoals het gaat.
Meer lezen
- Opvoeden zonder straffen en belonen
- 5 alternatieven voor straffen
- Wat kun je nu precies verwachten van je kind?
- 4 tips om om te gaan met opvoedingsstress
Tot slot
Als je kind iets niet doet wat het wel weet, dan mist er meestal geen motivatie maar een vaardigheid. En vaardigheden zijn te leren, ook de vaardigheden waar niemand les in geeft.
Dat je het tot nu toe met praktische tips hebt geprobeerd, is geen fout. Dat is wat er overal wordt aangeraden, en het werkt ook, voor even.
Wat er anders wordt als je naar de vaardigheid eronder kijkt, is dat je niet elke dag opnieuw hoeft te beginnen. Je bent dan niet meer het gevolg aan het opvangen maar het rugzakje aan het vullen, en wat daarin zit blijft zitten.
Wil je weten welke vaardigheid bij jouw kind de meeste winst oplevert
In de OpvoedApp lees je daarna per vaardigheid en per leeftijd hoe je die stap voor stap opbouwt.
