Terug naar Executieve functies
Executieve functies
Reactie-inhibitie bij kinderen positief stimuleren
In dit artikel lees je wat reactie-inhibitie is, de pauzeknop en wanneer je erover praat met school. Zo krijg je zachtere woorden en concrete stappen voor thuis.
Hij heeft het al gedaan voordat jij je mond open hebt kunnen doen. Geslagen, geroepen, van tafel gerend, het snoepje gepakt.En dan kijkt hij je aan met een blik die zegt dat hij zelf ook niet weet wat er net gebeurde.Als je dat herkent, dan gaat dit stuk over jouw kind. Impulsiviteit heet in vaktaal reactie-inhibitie, en het is een van de executieve functies.
Wat reactie-inhibitie is
Reactie-inhibitie, ook wel impulscontrole genoemd, is het vermogen om je gedrag te remmen. Om even te wachten voordat je doet of zegt wat er in je opkomt.Dat gaat over twee dingen: wat je doet, en wat je zegt. De rem op je handelen en de rem op je mond.Een kind bij wie dit goed ontwikkeld is, kan wachten tot hij aan de beurt is, kan iemand laten uitpraten, en kan bij iets blijven zonder dat elke prikkel hem meesleept.En daar zie je meteen dat het samenwerkt met een andere functie: volgehouden aandacht. De prikkel is er wel, dat is de aandacht. Of hij erop reageert, dat is de inhibitie.De pauzeknop
Het handigste beeld is een pauzeknop in zijn hoofd. Tussen wat er gebeurt en wat hij doet, hoort een kort moment te zitten waarin hij denkt: wacht even.Bij een jong kind bestaat die knop nog nauwelijks. Hij ziet iets en hij pakt het. Hij is boos en hij slaat. Er zit geen tussenruimte.Die knop groeit langzaam. Bij een peuter kun je een paar seconden verwachten. Bij een kleuter iets meer, en op school wordt daar hard aan gewerkt: wachten op je beurt in de kring is precies deze vaardigheid. Bij een puber is het deel van het brein dat afremt zelfs nog volop in ontwikkeling.Dat betekent dat je kind niet iets weigert wat hij kan. Hij heeft een knop die er nog niet helemaal is.En dat is misschien wel het belangrijkste om te weten als je 's avonds terugdenkt aan wat er die dag weer gebeurde. Hij deed niet iets wat hij niet had mogen doen. Hij deed iets voordat hij de kans had om het niet te doen.Waar je het aan herkent
Hij doet dingen voordat hij nadenkt, en heeft er daarna soms zelf spijt van.Hij geeft antwoord voordat de vraag af is.Hij kan moeilijk wachten, ook niet even.Hij praat door anderen heen, ook als hij weet dat dat niet hoort.Hij geeft snel op als iets moeilijk wordt.Hij handelt niet goed in situaties waar gevaar is, bijvoorbeeld bij oversteken.Hij houdt zich moeilijk aan regels, ook regels die hij kan opnoemen.Dat laatste is het meest verwarrend voor ouders. Hij weet precies wat de afspraak is. Vraag het hem en hij zegt het feilloos op. En dan doet hij het toch.Dat is niet omdat het hem niets kan schelen. Kennis zit in een ander deel van zijn hoofd dan de rem.Wat je thuis kunt doen
Bereid hem voor op momenten waarop het lastig wordt. Vertel voordat je de winkel in gaat of voordat het bezoek komt wat er gaat gebeuren en wat je van hem verwacht, want vooraf praten werkt en in het moment zelf niet meer. Dat kost je twintig seconden bij de deur en het scheelt je een aanzienlijk deel van wat er anders binnen zou gaan gebeuren.
Bouw wachten op in kleine stapjes. Begin met tien seconden en breid dat langzaam uit naar een halve minuut, want wachten is een vaardigheid als alle andere en die leert hij door hem te gebruiken. Verwacht daarbij geen rechte lijn, want op een moe moment lukt tien seconden ineens weer niet.
Speel spelletjes waarbij je moet remmen. Annemaria Koekkoek, stopdansen, of spelletjes waarbij je snel moet beslissen en soms juist niet mag reageren. Dat is precies de vaardigheid waar het hier om gaat, en het grote voordeel is dat het leuk is: hij oefent iets waar hij thuis vooral op wordt gecorrigeerd, zonder dat het als correctie voelt.
Benoem het moment van remmen als het lukt. Zeg hardop dat je zag dat hij wachtte tot je uitgepraat was, want dat is een succeservaring bij iets waar hij normaal gesproken alleen maar negatieve reacties op krijgt. Voor een impulsief kind is dat zeldzaam, en juist daarom blijft het hangen.
Maak een teken af met hem. Een handgebaar dat betekent dat hij even moet wachten, werkt vaak beter dan woorden, omdat er op zo'n moment aan woorden geen ruimte meer is. Bovendien voelt een gebaar minder als een terechtwijzing, zeker als er anderen bij zijn.
Zorg dat hij niet oververmoeid of overprikkeld raakt. De rem is het eerste wat het begeeft als een kind op is. Veel van wat er 's avonds misgaat, gaat daarover en niet over de inhibitie zelf.
Dat geldt trouwens net zo goed voor jou. Ook jouw rem werkt slechter als je moe bent, en bij een impulsief kind is die rem de hele dag aan het werk geweest. Als je 's avonds harder reageert dan je had gewild, is dat geen karakterfout. Dat is een lege accu na een dag waarin jij het overzicht was voor twee.En kies er één. Bij een impulsief kind is er de hele dag door van alles te sturen. Als je alles tegelijk oppakt, houd je het geen week vol.
Wat je beter niet doet
Straffen voor iets wat hij niet kon tegenhouden. Dat leert hem niet remmen; het leert hem dat hij een kind is dat steeds straf krijgt.
Achteraf uitleggen wat hij fout deed. Dat weet hij al, en hij kon het op dat moment niet anders doen. Uitleggen doe je vooraf, niet erna.
Zeggen dat hij beter na moet denken. Dat is precies het stuk dat nog niet werkt.
Hem in situaties zetten die te veel vragen, en dan boos worden als het misgaat. Een lange verjaardag met veel mensen is voor een impulsief kind zwaar werk. Dat mag, en reken hem er dan niet op af.
