Slapen
Slaapproblemen bij kinderen. Wat kan ik doen als mijn kind onrustig slaapt?
Als je kind wel slaapt, maar de nacht alsnog onrustig blijft, raakt iedereen uitgeput zonder dat het probleem duidelijk zichtbaar is. In dit artikel lees je waarom kinderen 's nachts wakker worden, wat slaapassociaties doen en waar je rustig kunt beginnen.
Hij valt prima in slaap. Dat is het punt niet. Maar om half twee sta je naast zijn bed, en om vier uur nog een keer, en soms hoor je hem alleen maar woelen en mompelen zonder dat hij wakker wordt.
En jij ligt daarna klaarwakker te wachten of het weer begint.
Wat dit zo slopend maakt is dat je overdag nauwelijks kunt uitleggen wat er nou eigenlijk aan de hand is. Hij slaapt. Hij ligt in bed. En toch wordt niemand in huis uitgerust wakker, en van buiten ziet niemand dat.
En toch kom je er elke keer weer uit, ook om vier uur, ook als je zelf echt niet meer kunt. Dat lijkt vanzelfsprekend en dat is het niet. Je kind weet inmiddels dat er iemand komt als de nacht te groot wordt, en dat is iets wat hij zijn hele leven meeneemt.
Iedereen wordt 's nachts wakker, ook jij
Dit is het stuk dat bijna nergens staat en dat alles verklaart.
Een nacht bestaat niet uit één lange slaap. Hij bestaat uit rondjes van ongeveer anderhalf uur, en tussen die rondjes komt iedereen even bovendrijven. Jij ook, vannacht, een paar keer. Je draait je om, je trekt het dekbed recht, en je slaapt weer verder zonder dat je er 's ochtends iets van weet.
Dat je dat kunt, is iets wat je ooit hebt geleerd. Een kind leert dat nog.
Dus als jouw kind om half twee bovendrijft, gebeurt er hetzelfde als bij jou. Alleen weet hij niet hoe hij daarna weer wegzakt, en dan wordt zo'n moment een wakker moment. Hij gaat kijken waar hij is, hij merkt dat er iets anders is dan toen hij insliep, en hij roept.
Dat betekent ook iets voor jou. Je kind is niet stuk en jullie nachten zeggen niets over jullie als gezin. Er ontbreekt één ding, en dat is iets wat hij nog gaat leren. Dat is een heel andere gedachte om mee wakker te liggen dan wat je nu waarschijnlijk denkt om vier uur.
Dat verandert de vraag. Niet: waarom wordt hij steeds wakker. Maar: waarom komt hij daarna niet meer in slaap?
Hoe hij inslaapt, bepaalt wat hij om twee uur nodig heeft
En daar zit meestal het antwoord.
Wat er 's avonds gebeurt bij het inslapen, is wat hij 's nachts weer nodig heeft. Valt hij in slaap terwijl jij naast hem zit, dan zoekt hij jou om twee uur. Valt hij in slaap met een fles of een speen, dan mist hij die om twee uur. Valt hij in slaap in de woonkamer en wordt hij daarna naar bed gedragen, dan wordt hij wakker op een plek waar hij niet is ingeslapen.
Dat laatste is precies wat jij ook zou doen. Stel je voor dat je in slaap valt op de bank en wakker wordt op een heel andere plek. Dan ga je ook kijken hoe dat zit.
Het is dus geen aanstellerij en geen trucje om aandacht te krijgen. Het is een kind dat de situatie terug wil waarin hij insliep, want dat is de situatie waarvan hij weet dat het daar veilig is.
En het betekent al helemaal niet dat je iets verkeerd hebt gedaan. Naast hem zitten tot hij sliep was op dat moment waarschijnlijk wat hij nodig had. Dat het nu iets vraagt om te veranderen, is geen bewijs dat je het verkeerd hebt gedaan.
Wat helpt is dat hij inslaapt in de omstandigheden waarin hij ook wakker wordt. Dat betekent niet dat je hem alleen moet laten huilen. Het betekent dat je in kleine stappen minder dichtbij bent, zodat het verschil tussen inslapen en wakker worden kleiner wordt. Hoe je dat opbouwt lees je bij een kind dat niet alleen wil slapen.
Waarom een te moe kind juist onrustiger slaapt
Dit klinkt tegenstrijdig en het is toch zo.
Een kind dat overdag te weinig slaapt of te laat naar bed gaat, raakt over zijn slaap heen. Zijn lijf zet er dan een tandje bij om wakker te blijven, en die stand blijft ook 's nachts nog een tijd doorwerken. Het gevolg is dat hij onrustiger slaapt en vaker bovendrijft, precies het omgekeerde van wat je zou verwachten.
Dus als je kind slecht doorslaapt, is een van de eerste dingen om te proberen: eerder naar bed. Dat voelt onlogisch bij een kind dat toch al te weinig slaapt, en het werkt vaak wel.
Als je tot nu toe het omgekeerde hebt gedaan, hem juist later naar bed gebracht in de hoop dat hij dan moe genoeg zou zijn: dat is precies wat iedereen doet. Het is ook precies wat je zou verwachten. Alleen werkt het bij oververmoeidheid vaak anders, en dat kon je niet weten. Meer daarover lees je bij hoeveel slaap een kind nodig heeft.
Hetzelfde geldt voor een dag met veel indrukken. Een verjaardag, een dagje weg, een spannende dag op school. Alles wat er overdag binnenkomt wordt 's nachts verwerkt, en bij een kind dat veel opneemt of gevoelig is, merk je dat aan de nacht erna.
Woelen, praten en slaapwandelen
Soms is je kind onrustig zonder dat hij wakker is. Hij praat, hij woelt, hij zit rechtop, hij loopt zelfs de kamer uit, en de volgende ochtend weet hij nergens van.
Dat gebeurt meestal in de eerste helft van de nacht, als hij het diepst slaapt. Voor jou is het schrikken, zeker de eerste keer dat je hem zo aantreft. Voor hem is het gelukkig minder erg dan het lijkt, want hij maakt het niet bewust mee en weet er de volgende ochtend niets meer van.
Wat dan vaak helpt: niet wakker maken, want dan is hij in de war en duurt het langer. Wel rustig tegen hem praten en hem begeleiden terug naar bed. En zorgen dat hij zich niet kan bezeren, met een hekje op de trap als hij slaapwandelt.
Dit komt bij veel kinderen voor en het gaat vanzelf over. Het gebeurt vaker bij oververmoeidheid, koorts en spanning, dus als het vaak voorkomt is de bedtijd het eerste om naar te kijken.
Wordt hij wel echt wakker en huilt hij, dan is dat iets anders. Kijk dan bij een kind dat huilt in zijn slaap.
Wat je kunt doen
Kijk eerst naar de bedtijd. Dit is de goedkoopste ingreep en vaak de meest effectieve. Ligt hij te laat, dan slaapt hij onrustiger. Hoe het bij de meeste gezinnen gaat: de bedtijd is meegegroeid met de drukte van het gezin en niemand heeft hem ooit teruggezet.
Houd de nacht rustig en voorspelbaar. Als hij wakker wordt: weinig licht, zacht praten, kort blijven, geen extra prikkels. Niet omdat je afstandelijk hoeft te doen, maar omdat alles wat interessant is een reden geeft om nog eens wakker te worden. Overdag ben je gezellig, 's nachts ben je vooral aanwezig.
Reageer elke keer hetzelfde. Dit is belangrijker dan wát je precies doet. Als je hem de ene nacht meeneemt en de volgende nacht terugbrengt, weet hij minder goed waar hij aan toe is en blijft hij zoeken naar duidelijkheid. Kies iets wat je ook om vier uur nog volhoudt.
Doe een klein lampje aan. Als hij bovendrijft en het is pikdonker, moet hij eerst uitzoeken waar hij is. Een zwak lampje scheelt dat, en dan zakt hij er vaker vanzelf weer in.
Ga zelf even liggen waar hij ligt. Dan zie je wat hij ziet. Schaduwen van bomen op de muur, een straatlantaarn, de jas aan de deur, een lampje van een apparaat dat knippert. Dingen die overdag niets zijn en 's nachts wel.
Neem de dag samen door voordat hij gaat slapen. Wat was leuk, wat was niet leuk. Zo raakt hij het kwijt voordat hij ligt, in plaats van dat het 's nachts bovenkomt. Doe dat niet op de rand van het bed maar eerder op de avond.
Kies er één. Je hebt hier zes dingen gelezen en je zou ze het liefst allemaal vannacht al doen. Alles tegelijk is voor je kind niet te volgen en voor jou niet vol te houden. Neem er één en geef het twee weken.
Wanneer er meer aan de hand is
Een paar keer per nacht bovendrijven is normaal, zolang hij daarna weer wegzakt. Het wordt iets om te laten bekijken als het langer dan een maand aanhoudt en je kind er overdag last van heeft.
Neem ook contact op met de huisarts als je kind snurkt of hoorbaar moeite heeft met ademen in zijn slaap, als hij bij het wakker worden benauwd is, of als hij ondanks genoeg uren toch nooit uitgerust is. Snurken bij kinderen wordt vaak weggewuifd terwijl er soms iets achter zit dat goed te verhelpen is. Hoest hij vooral in de nacht, kijk dan bij een kind dat hoest in zijn slaap.
Blijf daar niet te lang alleen mee rondlopen. Niet omdat er waarschijnlijk iets ernstigs is, maar omdat je dan tenminste weet of er iets speelt wat je kunt aanpakken. En als jij al maanden 's nachts uit bed komt, mag jouw uitputting ook gewoon op tafel. Die mag ook meewegen.
Tot slot
Je kind wordt waarschijnlijk niet vaker wakker dan jij. Hij weet alleen nog niet hoe hij daarna weer wegzakt, en dat is iets wat hij van jou leert.
Dat betekent ook dat het overgaat. Niet vannacht en waarschijnlijk niet deze maand, maar het is geen blijvende situatie en het is geen kwestie van geluk hebben met je kind.
Ondertussen ben jij degene die al maanden niet een hele nacht doorslaapt, en dat sloopt meer dan mensen om je heen zien. Je bent overdag kort van stof, je vergeet dingen, je hebt minder geduld dan je zou willen. Dat zegt niets over wie je bent. Dat is slaaptekort, en dat gaat over zodra de nachten beter worden.
Waar je het beste kunt beginnen verschilt per kind. Vaak zit het in de bedtijd of in hoe hij 's avonds inslaapt, en dat zijn allebei dingen waar je iets aan kunt doen.
Je ziet wat bij jullie het meeste oplevert. In de OpvoedApp staat daarna wat je precies zegt en doet als hij om half twee roept, en hoe je het volhoudt in de week waarin het even slechter gaat.
